Lipaz
Pankreasın ürettiği yağ sindirim enzimi lipazın kandaki aktivitesini ölçer; akut pankreatit değerlendirmesinde amilaza göre tercih edilir.
Bir bakışta
Örnek türü
Serum (venöz kan)BiyokimyaTest öncesi
Genellikle özel hazırlık gerekmez; laboratuvar açlık isteyebilir. Kullanılan ilaçları bildirin.
İhtiyacınıza uygun anlatımı seçin.
Klinik kullanım ve tanısal rol
Akut pankreatit şüphesinde istenir. ACG akut pankreatit kılavuzuna göre tanı çoğunlukla üç ölçütten ikisiyle konur: hastalıkla uyumlu karın ağrısı, serum amilaz ve/veya lipazın normalin üst sınırının 3 katından yüksek olması ve karakteristik görüntüleme bulguları. Kılavuz, duyarlılık ve negatif öngörü değeri sınırlılığı nedeniyle tek başına amilaz yerine lipazın tercih edildiğini belirtir.
Tanı koydurma ve dışlama kapasitesi
Lipaz akut pankreatit tanısında tek başına yeterli değildir; karın ağrısı ve gerekirse görüntülemeyle birlikte yorumlanır. Uyumlu karın ağrısı yokken amilaz/lipaz yüksekliği akut pankreatit gelişimini öngörmez. Enzim düzeyi hastalık ağırlığını göstermez. Buradaki laboratuvar aralığı ve kılavuzdaki '3 kat' eşiği tedavi hedefi değildir; tanı ve tedavi kararı klinik ekibe aittir.
Referans aralıkları ve karar sınırları
Mayo serum lipaz: 13–60 U/L.
- Hasta grubu / kapsam
- Mayo Clinic Laboratories; serum; kaynak kataloğunda yaş veya cinsiyete göre ayrı aralık verilmemiştir. Çocuklarda ve farklı yöntemlerde bu sayı doğrudan uygulanmaz.
- Birim
- U/L
- Yöntem ve aktarılabilirlik
- Mayo kolorimetrik yöntemine ait laboratuvar referans aralığıdır; Roche LIPC üretici örneğine veya başka laboratuvara otomatik aktarılmaz. ACG kılavuzundaki '3 kat' ölçütü raporun kendi üst sınırıyla hesaplanır.
Örnek aralıklar, raporunuzdaki laboratuvara ait aralıkların yerine geçmez. Klinik karar sınırı ile istatistiksel referans aralığı farklı kavramlardır.
Düşük ve yüksek sonuçların anlamı
Düşük olduğunda
- Düşük veya normal lipaz genellikle tek başına klinik karar gerektirmez.
- Uzun süreli pankreas hasarında (ör. kronik pankreatit ileri evresi) düşük düzeyler görülebilir; pankreas işlevi başka testlerle değerlendirilir.
- Normal lipaz, klinik şüphe güçlüyse pankreas hastalığını tek başına dışlamaz; değerlendirme hekim tarafından tamamlanır.
Yüksek olduğunda
- Akut pankreatitte lipaz yükselir; ACG kılavuzuna göre amilaza kıyasla daha uzun süre yüksek kalır.
- Diyabet, böbrek işlev azalması, bağırsak tıkanıklığı ve diğer karın içi hastalıklar gibi pankreas dışı durumlarda da yükselebilir; kılavuz bazı gruplarda daha yüksek eşiklerin gerekebileceğini belirtir.
- Tanı konduktan sonra lipaz düzeyinin seyri hastalığın ağırlığı, prognoz, beslenmeye başlama veya taburculuk kararıyla ilişkili değildir; rutin tekrar izlem önerilmez.
İlişkili olabilecek klinik durumlar
Bu ilişkiler ayırıcı tanıyı destekler; kişiye özgü hastalık olasılığı veya kesin tanı sonucu değildir.
Ölçüm yöntemi ve cihazlar
Mayo serum lipazını kolorimetrik yöntemle ölçer; yöntem FDA onaylı/muaf olup üretici talimatıyla kullanılır. Lipaz aktivitesi reaktif ve sıcaklığa bağlı olduğundan farklı laboratuvarların U/L değerleri doğrudan karşılaştırılmaz; '3 kat' değerlendirmesi o laboratuvarın kendi üst sınırına göre yapılır.
Kaynağı doğrulanmış platform örnekleri
Roche cobas c 503 ve c 703 test menülerinde LIPC listelenir. Mayo'nun kullandığı cihaz olduğu iddia edilmez; yerel üst sınır ve reaktif sürümü ayrıca doğrulanır.
Örnek alma ve hazırlık
Serum (venöz kan) · Genellikle özel hazırlık gerekmez; laboratuvar açlık isteyebilir. Kullanılan ilaçları bildirin.
Birlikte değerlendirme ve kısıtlar
Tamamlayıcı tetkikler
- Klinik muayene ve gerektiğinde batın ultrasonu (safra taşı) veya kesitsel görüntüleme.
- Amilaz: lipazla birlikte istenebilir; tek başına tanı için önerilmez.
- Karaciğer testleri (ALT, ALP, bilirubin), trigliserit ve kalsiyum: etiyoloji araştırması.
- Ağırlık değerlendirmesinde üre (BUN), hematokrit, kreatinin ve klinik bulgular.
Ölçümü ve yorumu etkileyenler
- Mayo jel tüplerin iki saat içinde santrifüj edilmesini, kırmızı kapaklı tüpte serumun iki saat içinde ayrılmasını ister.
- Böbrek işlev azalması enzimin atılımını azaltarak pankreatit olmadan yükseklik yapabilir.
- Farklı reaktifler ve ölçüm sıcaklıkları farklı U/L değerleri verir; seri izlemde aynı laboratuvarda kalmak yorumlamayı kolaylaştırır.
Birlikte değerlendirilen testler klinik soruya göre seçilir; bu liste herkese aynı panelin istenmesi önerisi değildir.
Bilimsel kaynaklar
- Mayo Clinic Laboratories — Lipase, Serum (LPS): referans ve yöntem
- Tenner ve ark. — ACG Guidelines: Management of Acute Pancreatitis, Am J Gastroenterol 2024;119(3):419–437
- MedlinePlus — Lipase Tests
- Roche Diagnostics — LIPC Lipase colorimetric assay
- Roche Diagnostics — cobas c 503 test menüsü
Son kaynak kontrolü: 10 Kasım 2026 · Editoryal sürüm 1.0. Kaynaklara dayalı eğitim içeriğidir; bağımsız uzman incelemesi tamamlanmış olarak sunulmaz.