HormonlarKortizol

Kortizol (serum)

Böbrek üstü bezinin ana stres hormonunu ölçer; böbrek üstü bezi yetmezliği ve Cushing sendromu değerlendirmesinde kullanılır. Düzeyi gün içinde belirgin değişir.

Serum (venöz kan); sabah örneği tercih edilir Kaynak kontrolü: 10 Kasım 2026v1.0 · Eğitim rehberi

Hormonlar · Temsili laboratuvar görseli

Bir bakışta

Örnek türü

Serum (venöz kan); sabah örneği tercih edilirHormonlar

Test öncesi

Örnek genellikle sabah 08.00 civarında alınır; saat mutlaka kaydedilir. Kortizon içeren ilaçlar (tablet, iğne, krem, inhaler), doğum kontrol hapı/östrojen ve gebelik bildirilir.

3 bilimsel kaynakKaynak listesini incele

OKUMA DÜZEYİ

İhtiyacınıza uygun anlatımı seçin.

Klinik kullanım ve tanısal rol

Mayo'ya göre serum kortizolü birincil ve ikincil böbrek üstü bezi yetmezliğinin ayrımında ve Cushing sendromunun ayırıcı tanısında kullanılır. Cushing sendromu taramasında tercih edilen test 24 saatlik idrar serbest kortizoludur. Metirapon yanıtını değerlendirmek için önerilmez.

Tanı koydurma ve dışlama kapasitesi

Serum kortizolü tek başına tanı koydurmaz; örnek saati, ilaç kullanımı ve östrojen etkisiyle birlikte yorumlanır. Yetmezlikte uyarı testleri, aşırılıkta 24 saatlik idrar, gece tükürük kortizolü veya baskılama testleri tanıyı belirler. Kosintropin testinde Mayo'nun verdiği normal yanıt ölçütü, kortizolün en az 15 mcg/dL'ye yükselmesidir. Tedavi kararı uzman hekime aittir.

Referans aralıkları ve karar sınırları

KAYNAK LABORATUVAR / KURUM ÖRNEĞİ

Mayo serum kortizolü, ≥18 yaş: sabah 7–25 mcg/dL, öğleden sonra 2–14 mcg/dL. Çocuklar: 0–<3 ay 1,1–19; 3–<12 ay 2,6–23; 12 ay–<13 yaş 2,2–13; 13–<16 yaş 3,0–17; 16–<18 yaş 3,8–19 mcg/dL.

Hasta grubu / kapsam: Mayo Clinic Laboratories; serum; sabah (08.00) ve öğleden sonra (16.00) örnekleri tercih edilir. Aralıklar yaşa ve örnek saatine göre ayrıdır.
Birim: mcg/dL (×27,59 = nmol/L)
Yöntem ve aktarılabilirlik: Sabah 10 mcg/dL ve kosintropin sonrası 15 mcg/dL değerleri referans aralığı değil, ek test gereksinimi ve yeterli yanıt için karar sınırlarıdır.

Referansın özgün kaynağı

Örnek aralıklar, raporunuzdaki laboratuvara ait aralıkların yerine geçmez. Klinik karar sınırı ile istatistiksel referans aralığı farklı kavramlardır.

Düşük ve yüksek sonuçların anlamı

Düşük olduğunda

Mayo'ya göre glukokortikoid eksikliği belirtileri varken sabah 08.00 kortizolü 10 mcg/dL'nin altındaysa tanı için ek testler gerekir: önce bazal ACTH, ardından kısa kosintropin (ACTH) uyarı testi.
Birincil yetmezlikte (Addison) ACTH yüksek, kortizol düşüktür; ikincil yetmezlikte (hipofiz/hipotalamus) her ikisi de düşüktür.
Uzun süre kortizon içeren ilaç kullanımı kendi kortizol üretimini baskılayarak düşük sonuca yol açabilir.

Yüksek olduğunda

Cushing sendromunda serum kortizolü yüksektir; ancak tarama için tek serum ölçümü yerine 24 saatlik idrar serbest kortizolü tercih edilir.
Mayo'ya göre kadınlarda yüksek kortizolün en sık nedeni östrojen (östrojen tedavisi, gebelik) etkisiyle bağlayıcı proteinin artmasıdır; bu durum serbest (etkin) kortizolü artırmaz.
Akut stres, hastane yatışı, ameliyat, alkol, depresyon ve bazı ilaçlar günlük ritmi bozabilir ve bazal düzeyi yükseltebilir.

İlişkili olabilecek klinik durumlar

Birincil böbrek üstü bezi yetmezliği (Addison hastalığı)İkincil böbrek üstü bezi yetmezliği (hipofiz/hipotalamus)Cushing sendromuKonjenital adrenal hiperplazi (ek özgül testler gerekir)

Bu ilişkiler ayırıcı tanıyı destekler; kişiye özgü hastalık olasılığı veya kesin tanı sonucu değildir.

Ölçüm yöntemi ve cihazlar

Mayo serum kortizolünü Beckman Coulter Access Cortisol testiyle ölçer: yarışmalı bağlanmaya dayanan immünoenzimatik, kemilüminesan bir yöntemdir. Sonuç immünoanaliz klinikle uyumsuzsa veya sentetik steroid kullanımından şüpheleniliyorsa Mayo kütle spektrometrisi (LC-MS/MS) ile ölçümü önerir.

Kaynağı doğrulanmış platform örnekleri

Beckman Coulter Access Cortisol

Mayo katalog bilgisinden alınmıştır. Kosintropin testi eşikleri kullanılan teste göre değişebilir; seri izlemde aynı yöntem kullanılmalıdır.

Örnek alma ve hazırlık

Serum (venöz kan); sabah örneği tercih edilir · Örnek genellikle sabah 08.00 civarında alınır; saat mutlaka kaydedilir. Kortizon içeren ilaçlar (tablet, iğne, krem, inhaler), doğum kontrol hapı/östrojen ve gebelik bildirilir.

Birlikte değerlendirme ve kısıtlar

Tamamlayıcı tetkikler

KortizolKlinik soruyla birlikte

ACTH: birincil/ikincil yetmezlik ayrımı.
Kosintropin (ACTH) uyarı testi: yetmezlik şüphesinde.
24 saatlik idrar serbest kortizolü veya gece tükürük kortizolü: Cushing taraması.
Sodyum, potasyum ve glukoz: yetmezlik bulguları.

Ölçümü ve yorumu etkileyenler

Östrojen tedavisi, doğum kontrol hapı ve gebelik bağlayıcı proteini artırarak total kortizolü yükseltir; Mayo'ya göre oral östrojen kullananlarda uyarı testinde yanlış normal yanıt görülebilir.
Kortizon içeren ilaçlar (tablet, iğne, krem, inhaler) ve antikonvülzanlar sonucu ve günlük ritmi etkileyebilir.
Akut hastalık, ameliyat ve stres bazal düzeyi yükseltebilir.

Birlikte değerlendirilen testler klinik soruya göre seçilir; bu liste herkese aynı panelin istenmesi önerisi değildir.

Bilimsel kaynaklar

Son kaynak kontrolü: 10 Kasım 2026 · Editoryal sürüm 1.0. Kaynaklara dayalı eğitim içeriğidir; bağımsız uzman incelemesi tamamlanmış olarak sunulmaz.