Adrenokortikotropik hormon
Hipofizin böbrek üstü bezini uyaran hormonunu ölçer; kortizol fazlalığı veya eksikliğinin kaynağını ayırmada eş zamanlı kortizolle birlikte yorumlanır.
Bir bakışta
Örnek türü
EDTA plazma (önceden soğutulmuş mor kapaklı tüp, buzda taşınır)HormonlarTest öncesi
Sabah 07.00–10.00 arasında alınması tercih edilir. Önceden soğutulmuş EDTA tüpüne alınır, buzda taşınır, 2 saat içinde soğuk santrifüjlenip plazma dondurulur.
İhtiyacınıza uygun anlatımı seçin.
Klinik kullanım ve tanısal rol
Mayo'ya göre kortizol fazlalığının (hiperkortizolizm) ve kortizol eksikliğinin (hipokortizolizm) nedenini belirlemede kullanılır. ACTH ve kortizol sabah 6–8'de zirve, gece 23'te en düşük düzeye ulaşır.
Tanı koydurma ve dışlama kapasitesi
ACTH tek başına tanı koydurmaz ve Mayo'ya göre her zaman eş zamanlı ölçülen kortizolle değerlendirilmelidir. ACTH bağımlı Cushing'de kaynağı belirlemek için deksametazon baskılama testi, CRH uyarı testi, petrozal sinüs örneklemesi ve görüntüleme gibi ileri incelemeler genellikle gerekir. Tedavi kararı uzman hekime aittir.
Referans aralıkları ve karar sınırları
Mayo ACTH: 7,2–63 pg/mL (sabah alımları). Akşam alımları için tanımlı referans değer yoktur.
- Hasta grubu / kapsam
- Mayo Clinic Laboratories; 07.00–10.00 arasında alınan EDTA plazma. Mayo'ya göre çocuk referans değerleri erişkinle aynıdır.
- Birim
- pg/mL (= ng/L)
- Yöntem ve aktarılabilirlik
- Mayo'ya göre ACTH fizyolojik koşullara ve günün saatine göre belirgin değişir; aralık yalnızca sabah alımlarına uygulanır.
Örnek aralıklar, raporunuzdaki laboratuvara ait aralıkların yerine geçmez. Klinik karar sınırı ile istatistiksel referans aralığı farklı kavramlardır.
Düşük ve yüksek sonuçların anlamı
Düşük olduğunda
- Mayo'ya göre Cushing sendromunda baskılanmış ACTH, kortizol üreten böbrek üstü adenomu veya karsinomu, primer adrenal mikronodüler hiperplazi ya da dışarıdan kortikosteroid kullanımıyla uyumludur.
- Kortizol eksikliğinde yükselmemiş ACTH, hipofiz veya hipotalamus kaynaklı ikincil böbrek üstü yetmezliğiyle uyumludur.
Yüksek olduğunda
- Mayo'ya göre kortizol eksikliği olan hastada yüksek ACTH primer böbrek üstü yetmezliğini (Addison hastalığı) gösterir.
- Cushing sendromunda normal veya yüksek ACTH, ACTH'ye bağımlı Cushing'i gösterir: ACTH üreten hipofiz adenomu ya da ektopik ACTH üretimi (bronş karsinoidi, küçük hücreli akciğer kanseri ve diğerleri).
- Kortizol sentez enzim kusurlarına bağlı konjenital adrenal hiperplazi ACTH düzeyini etkileyen bozukluklar arasındadır.
İlişkili olabilecek klinik durumlar
Bu ilişkiler ayırıcı tanıyı destekler; kişiye özgü hastalık olasılığı veya kesin tanı sonucu değildir.
Ölçüm yöntemi ve cihazlar
Mayo ACTH'yi EDTA plazmada Roche Elecsys ACTH ile sandviç elektrokemilüminesans immünotestle (ECLIA) ölçer. Antikorlar ACTH'nin 9-12 ve 36-39 bölgelerini tanır; ortak antijenik yapı nedeniyle biyolojik aktif ACTH 1-39 yanında öncül moleküller (POMC, pro-ACTH) de tanınır.
Kaynağı doğrulanmış platform örnekleri
Mayo katalog bilgisinden alınmıştır. Mayo'ya göre farklı yöntem veya kitlerle elde edilen değerler farklı olabilir ve birbirinin yerine kullanılamaz; çok nadir ektopik ACTH sendromlarında biyolojik aktif ACTH immünotestle saptanamayabilir.
Örnek alma ve hazırlık
EDTA plazma (önceden soğutulmuş mor kapaklı tüp, buzda taşınır) · Sabah 07.00–10.00 arasında alınması tercih edilir. Önceden soğutulmuş EDTA tüpüne alınır, buzda taşınır, 2 saat içinde soğuk santrifüjlenip plazma dondurulur.
Birlikte değerlendirme ve kısıtlar
Tamamlayıcı tetkikler
- Eş zamanlı sabah kortizolü: yorumun ön koşulu.
- Deksametazon baskılama testi ve gece tükürük kortizolü: hiperkortizolizm doğrulaması.
- ACTH uyarı (kosintropin) testi: böbrek üstü yetmezliği değerlendirmesi.
- Elektrolitler (sodyum, potasyum): primer yetmezlik bulguları.
- Hipofiz görüntülemesi ve petrozal sinüs örneklemesi: ACTH bağımlı Cushing'de kaynak tayini.
Ölçümü ve yorumu etkileyenler
- Mayo'ya göre ACTH 1-24 (sentetik kortikotropin) kullanımı sırasında sandviç testte negatif girişim olduğundan ölçüm önerilmez.
- Glukokortikoid kullananlarda ACTH baskılanırken kortizol immünotestlerindeki çapraz reaksiyon nedeniyle kortizol yüksek görünebilir; dışarıdan steroid kaynaklı Cushing şüphesinde kortizol kütle spektrometrisiyle ölçülmelidir.
- Örnek önceden soğutulmuş EDTA tüpüne alınmalı, buzda taşınmalı, 2 saat içinde soğuk santrifüjlenip plazma hemen dondurulmalıdır.
- HAMA/heterofil antikorlar ve streptavidin veya rutenyum antikorları nadiren girişim yapabilir.
Birlikte değerlendirilen testler klinik soruya göre seçilir; bu liste herkese aynı panelin istenmesi önerisi değildir.
Bilimsel kaynaklar
Son kaynak kontrolü: 10 Kasım 2026 · Editoryal sürüm 1.0. Kaynaklara dayalı eğitim içeriğidir; bağımsız uzman incelemesi tamamlanmış olarak sunulmaz.